< p>

De financiële sector onder vuur door witwasproblematiek

03 oktober 2019

Naar aanleiding van talloze negatieve nieuwsberichten over het falen van de financiële sector omtrent de witwasaanpak, wordt het tijd een tegengeluid te laten horen. In dit stuk probeer ik de aandachtspunten waar de financiële sector tegenaan loopt uit te leggen, in de hoop de negatieve kijk op de sector iets te nuanceren. Ook pleit ik om verder te kijken dan het falen, richting een internationale publiek-private samenwerking om het internationale probleem dat witwassen inhoudt gezamenlijk tegenstand te bieden.

Vorige week kwam mij een artikel onder ogen, koppend met “Na ING richt OM nu pijlen op ABN Amro om falende witwasaanpak”. Ik kan niet zeggen dat ik verbaasd was.

Dit bericht komt ruim een jaar nadat ING moest schikken in een witwaszaak met het Openbaar Ministerie voor het recordbedrag van 775 miljoen euro. Ook DNB heeft in de afgelopen jaren verschillende grootbanken, zijnde Rabobank en Volksbank, met boetes om de oren geslagen.

Of de boetes nu van DNB of van het OM komen, het was wachten tot de volgende grootbank onder de loep zou worden genomen. Daarnaast was ABN niet al te lang geleden in het nieuws in verband met de opdracht die zij van DNB had gekregen om vijf miljoen cliënten opnieuw te onderzoeken.

Na de media-aandacht voor het onderzoek naar ABN, kwam het ondertussen bekende riedeltje aan bod: beleggers stappen uit de bank waardoor de beurswaarde keldert en deskundigen roepen in iedere krant dat dit een negatief effect heeft op het vertrouwen in de bankensector.

Investeringen in witwasaanpak

Als je je iets meer verdiept in de stof, worden de nuances omtrent de witwasaanpak duidelijker. Na de vele (negatieve) aandacht die aan witwassen is besteed de afgelopen jaren, zijn banken nu miljoenen euro’s aan het investeren in het op orde krijgen van hun klantendossiers. Er worden honderden mensen aangenomen om het onderzoek naar de klanten uit te voeren. Transacties worden nauwlettend in de gaten gehouden, althans dat wordt geprobeerd. Daarmee wil ik niet pretenderen dat alles nu op orde is bij de banken en dat er geen witwasproblematiek meer is, maar er wordt door banken zwaar geschut ingezet om witwassers buiten de deur te houden en te voldoen aan het ken-uw-cliënt principe op basis van de Wwft.

Heeft de aanpak van DNB en de Nederlandse overheid wel het gewenste effect? Als geen enkele grootbank voldoet aan de torenhoge eisen, ligt dit dan aan de financiële sector of zullen we voor een oplossing verder moeten kijken?

Kijken we wel naar het grotere geheel?

Naar mijn idee gaan we aan een aantal zaken voorbij:

  1. Banken zijn al lange tijd bezig met het op poten zetten van een integrale samenwerking, zodat zij hun poortwachtersfunctie beter kunnen uitvoeren. Ook de samenwerking tussen publiek-privaat wordt steeds meer verkend.
  2. De financiële sector heeft te maken met een scala aan wet- en regelgeving, waarbij naast antiwitwaswetgeving ook de Algemene Verordening Gegevensbescherming een grote rol speelt. Daardoor kunnen banken (nog) geen gegevens met elkaar uitwisselen over klanten. Ook minister Hoekstra ziet deze problematiek waar banken tegenaan lopen. Zoals hij in januari van dit jaar in de Tweede Kamer stelde: „Iemand wordt de ene bank uitgeknikkerd, loopt bij wijze van spreken letterlijk naar de overkant van de straat en opent daar weer een rekening, waarna het spel weer van voren af aan begint.” Een stap in de goede richting is de voorgenomen samenwerking tussen vijf banken om efficiëntere transactiemonitoring uit te kunnen voeren. Dat neemt echter niet weg dat de hele sector daar niet direct van profiteert: kleinere financiële instellingen zijn voorlopig op zichzelf aangewezen.
  3. De financiële sector krijgt te maken met ‘uitprobeersels’ van de wetgever, zoals de objectieve landenindicator (transacties naar bepaalde landen moeten altijd gemeld worden aan FIU-Nederland als ongebruikelijke transacties, ongeacht de aard van de transactie). Dit zorgt voor een grote last voor de financiële sector, omdat zij hun systemen moeten aanpassen naar de nieuwe wet- en regelgeving; waarna het in de praktijk voor de opsporing helemaal niet blijkt te werken. Het aantal meldingen van ongebruikelijke transacties op basis van deze indicator is zodanig geweest dat het niet langer te behappen is voor beoordeling door de medewerkers van de FIU. Op 9 september 2019 is besloten om de objectieve landenindicator te laten vervallen, maar de investeringen om te voldoen aan deze objectieve indicator zijn al gedaan.
  4. De Wwft is risicogebaseerd opgesteld (meer maatregelen waar het moet, minder waar het kan), maar DNB lijkt zijn eigen manier van denken en regels op te leggen aan instellingen, waardoor het risk-based denken wordt vervangen door rule-based denken. ABN is daar een mooi voorbeeld van. Vanuit de situatie van risicogebaseerd omgaan met vijf miljoen klanten, wordt hen nu verplicht al deze klanten door te lichten. Een gevolg van het rule-based denken is dat iedere instelling zijn eigen straatje schoon probeert te houden vanuit de angst niet te voldoen aan de eisen van de toezichthouder. Zij leggen ieder detail vast, zodat ze kunnen aantonen wat ze allemaal gedaan hebben. Daarbij wordt het doel van de Wwft en het ken-uw-cliënt principe af en toe vergeten. Door een lijstje met documenten af te vinken en screenshots van niet-relevante Google-hits in het klantdossier op te slaan, gaan we echt geen criminelen pakken.

Naast de aandachtspunten die ik hierboven beschrijf, lijkt het me duidelijk dat de witwasproblematiek überhaupt niet alleen door de financiële sector kan worden opgelost. Zij is immers geen opsporingsinstantie. Natuurlijk is het wel belangrijk dat de sector zijn steentje bijdraagt, maar we moeten ook realiseren dat we te maken hebben met een veel breder probleem dat een bredere aanpak verdient. Het probleem begint al bij de gronddelicten van witwassen, het verdienmodel dat daaraan vast zit en preventie van criminaliteit en eindigt bij het tekortschieten van zowel de poortwachters als de opsporing. Een bredere aanpak zou een vergaande, integrale en internationale samenwerking moeten zijn tussen de financiële sector, internationale opsporingsinstanties, maar bijvoorbeeld ook gemeentes en de Belastingdienst. Waarom hebben we het nog langer over het falen van één onderdeel van de keten, wanneer heel de keten wakker geschud zou moeten worden? Witwassen is een internationaal probleem dat je niet nationaal kunt oplossen. En al helemaal niet op schaal van de financiële sector. Zij is op dit moment niet in staat om alle witwassers uit de cliënten te filteren en ik vraag me af of we van de sector kunnen verwachten dat dat ooit wel zo gaat zijn.

Financiële sector versus overheid

Ik zie de tendens dat op dit moment alleen de poortwachters worden afgerekend voor het falen van de witwasaanpak. De vergelijking tussen duizenden bankmedewerkers die zich bezig houden met transactiemonitoring tegenover 57 medewerkers van FIU-Nederland die de ongebruikelijke transacties moeten analyseren (Jaaroverzicht 2018) laat echter onverbloemd zien hoe de opsporingscapaciteit ervoor staat. FIU-Nederland is geen uitzondering, ook de politie en het OM kampen met beperkte capaciteit. Ik ben er van op de hoogte dat er extra capaciteit in de opsporing zal worden vrijgemaakt, maar alsnog kun je je afvragen of dat het verschil gaat maken in vergelijking met de investeringen vanuit de financiële sector.

Kortom, de financiële sector krijgt naast vergaande antiwitwaswetgeving te maken met privacywetgeving, uitprobeersels van de wetgever en eisen van DNB die soms nog strenger zijn dan de Wwft zelf. Zij investeert miljoenen euro’s en duizenden fte in het voldoen aan al deze eisen, wat in schril contrast staat met de investeringen vanuit de publieke sector, om de witwasproblematiek tegen te gaan. De resultaten zijn beperkt, zowel aan de kant van de poortwachter als aan de kant van opsporing. Toch wijzen we iedere keer naar de financiële sector die niet genoeg doet om witwassers buiten de deur te houden.

Mijn vraag aan Nederland is daarom: Zouden we ons naast de focus op het tekortkomen van de financiële sector misschien eens kunnen concentreren op de opsporing en vooral de publiek/private samenwerking? Zodat de financiële sector en de overheid zij aan zij samen kunnen werken om dit probleem op te lossen, in plaats van nog langer naar elkaar te wijzen.

Jasmijn Vis
Compliance professional

Wilt u meer informatie? Neem contact met ons op.

Gerelateerde informatie

Start openbare consultatie wetsvoorstel plan van aanpak witwassen

Start openbare consultatie wetsvoorstel plan van aanpak witwassen

De openbare consultatie van het wetsvoorstel plan van aanpak witwassen is gestart op maandag 2 december 2019. Met dit plan maken minister Hoekstra van Financiën en minister Grapperhaus van Justitie en Veiligheid zich hard voor een gezamenlijke aanpak van witwassen.

Witwasbestrijding: Een nieuw blik open trekken of de blik opnieuw afstellen?

Witwasbestrijding: Een nieuw blik open trekken of de blik opnieuw afstellen?

De financiële sector wordt de duimschroeven aangedraaid. Er zijn initiatieven gelanceerd om met een betere samenwerking tussen bijvoorbeeld publieke en private partijen dit effectiever en efficiënter aan te pakken. Al deze initiatieven en activiteiten kosten de sector handenvol geld en tijd. Wat ook kan worden gestoken in het stimuleren van een duurzame economie om maar eens wat te noemen. Moeten we blijven doorgaan op de ingeslagen weg?

Maatschappelijke betamelijkheid. Hoe hoort het eigenlijk?

Maatschappelijke betamelijkheid. Hoe hoort het eigenlijk?

De afgelopen maanden vierden we massaal weer onze zomervakantie. Ik hoop dat iedereen die op vakantie is geweest hier van heeft genoten. Vlak voor de grote exodus naar het Zuiden, eind juni, kwam DNB met een nieuwsbericht, waarin vanaf dat moment de conceptbeleidsregel Maatschappelijke Betamelijkheid ter consultatie werd aangeboden. Wellicht aardig dit thema eens wat te verkennen in het licht van onze al dan niet geslaagde vakanties?

Send this to a friend